|
Hastanın kendi yağ dokusundan elde edilen hücrelerin diz eklemine enjekte edilmesi, osteoartrit tedavisinde yeni bir araştırma alanının kapısını aralıyor. 30 hasta üzerinde gerçekleştirilen bilimsel çalışmada ağrı ve eklem fonksiyonlarında iyileşme gözlemlenirken, yöntemin uzun vadeli etkinliğinin belirlenmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanıyor.
Diz kireçlenmesi olarak bilinen osteoartrit, özellikle orta ve ileri yaş grubunda hareket kabiliyetini azaltan, ağrıya ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olan önemli eklem hastalıklarından biri olarak öne çıkıyor. Yaşam süresinin uzaması, fiziksel aktivitenin artması, fazla kilo, mesleki zorlanmalar ve eklem yaralanmaları hastalığın görülme sıklığını etkileyen faktörler arasında yer alıyor.

Eklem kıkırdağının zaman içerisinde aşınması ve kendini yenileme kapasitesinin sınırlı olması, osteoartrit tedavisini tıp dünyasının önemli araştırma alanlarından biri hâline getiriyor. Geleneksel tedavi yöntemlerinin yanı sıra son yıllarda biyolojik ve rejeneratif tıp uygulamalarına yönelik çalışmalar da dikkat çekiyor.
Bu alandaki araştırmalardan biri, 2017 yılında Joints dergisinde yayımlanan ve hastanın kendi yağ dokusunun diz eklemine enjekte edilmesini inceleyen bilimsel çalışma oldu.

Ezio Adriani ve çalışma arkadaşları tarafından gerçekleştirilen araştırmada, hastanın kendi vücudundan alınan yağ dokusunun özel işlemlerden geçirilerek diz eklemine enjekte edilmesinin güvenliği ve olası etkinliği değerlendirildi.
Araştırmanın temelinde, yağ dokusunun mezenkimal kök hücreler bakımından zengin olması ve bu hücrelerin farklı doku türleriyle ilişkili biyolojik süreçlere katkı sağlayabilmesi bulunuyor.
Yağ dokusundan elde edilen bu hücreler, yağ dokusu kaynaklı mezenkimal kök hücreler (ASC) olarak adlandırılıyor. Araştırmacılar, bu hücrelerin eklem içerisindeki biyolojik ortamı destekleyebileceği, iltihabi süreçlerin düzenlenmesine katkıda bulunabileceği ve eklem fonksiyonlarının iyileşmesinde rol oynayabileceği varsayımından hareket etti.
Araştırma 30 Hasta Üzerinde Gerçekleştirildi
Ocak 2012 ile Mart 2015 tarihleri arasında gerçekleştirilen çalışmada, diz osteoartriti bulunan 30 hasta değerlendirildi.
Araştırmaya katılan hastaların:
12'si erkek, 18'i kadındı.
Yaş ortalaması 63,3 olarak belirlendi.
Yaş aralığı 50 ile 80 arasındaydı.
Ortalama vücut kitle indeksi 25,1 olarak kaydedildi.
Hastalara uygulanan yöntemde öncelikle karın bölgesinden, özel kanüller yardımıyla yaklaşık 20 mililitre yağ dokusu alındı. Alınan yağ dokusu steril koşullarda küçük parçalara ayrıldı ve sıvı bileşenlerinden ayrıştırıldı.
Hazırlanan yağ dokusundan her bir diz eklemine yaklaşık 6 mililitre enjekte edildi. İşlem lokal anestezi altında ve cerrahi kesi gerektirmeyen perkütan yöntemle gerçekleştirildi.
Tedavinin ardından hastalardan yedi gün boyunca sportif aktivitelerden uzak durmaları istendi. Ayrıca karın bölgesine 15 gün süreyle koruyucu korse uygulandı ve hastalar rehabilitasyon programına alındı.

Çalışmanın sonuçlarında hastaların tamamı ağrı açısından belirli düzeylerde iyileşme bildirdi.
Araştırmacılar, hastaların ağrı seviyelerini VAS adı verilen görsel ağrı değerlendirme ölçeğiyle takip etti.
Ağrı değerlendirme sonuçları şöyle kaydedildi:
Tedavi öncesi: 7,7
Tedaviden 1 ay sonra: 5,2
Tedaviden 3 ay sonra: 4,3
Tedaviden 12 ay sonra: 5,0
Bu sonuçlar, özellikle ilk üç aylık dönemde ağrı seviyesinde belirgin bir azalma olduğunu, birinci yılın sonunda ise iyileşmenin bir miktar gerilediğini gösterdi.
Hastaların eklem fonksiyonları ve günlük yaşam aktiviteleri WOMAC değerlendirme sistemiyle de incelendi.
Toplam WOMAC puanı tedavi öncesinde 89,9 iken birinci ayda 66,3'e, üçüncü ayda 68,6'ya ve 12. ayda 73,2'ye geriledi.
Araştırmada sekiz hastanın yüzde 26,6'sında belirtilerin tamamen veya tama yakın düzeyde azaldığı bildirildi. On altı hasta, yüzde 53,3'lük oranla yoğun fiziksel aktivitelere yeniden dönebildi.
Dört hastada sınırlı düzeyde fayda görülürken, üçüncü derece osteoartriti bulunan iki hastada ağrı ve fonksiyonel iyileşme açısından belirgin bir kazanım elde edilemedi.

Araştırmacılar, uygulamanın ardından ortaya çıkabilecek olumsuz etkileri de değerlendirdi.
Yağ dokusunun alındığı karın bölgesinde bir hastada belirgin ağrı ve ciddi hematom gelişti. İki hastada ise daha hafif karın bölgesi hematomu görüldü.
Diz eklemine yapılan enjeksiyon sonrasında iki hastada eklem şişliği oluştu ve sıvı aspirasyonu uygulanmasıyla belirtiler giderildi. Üç hastada görülen hafif şişlik ise rehabilitasyon sürecinde kendiliğinden düzeldi.
Çalışma kapsamında enfeksiyon veya nörovasküler komplikasyon bildirilmedi.
Araştırmacılar ayrıca tedavi sonrasında ağrı kesici ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaç kullanımında azalma gözlemledi.

Yağ dokusu, yalnızca enerji depolayan bir doku olmanın ötesinde, çeşitli biyolojik işlevlere sahip hücreleri barındırıyor.
Özellikle mezenkimal kök hücreler bakımından zengin olması, yağ dokusunu rejeneratif tıp araştırmalarında önemli bir kaynak hâline getiriyor.
Kemik iliğinden kök hücre elde edilmesiyle karşılaştırıldığında, yağ dokusunun alınması daha az invaziv bir işlemle ve daha yüksek miktarlarda hücre kaynağı sağlayabilme potansiyeline sahip.
Araştırmacılara göre yağ dokusunun doğrudan kullanılması, hücrelerin laboratuvar ortamında ayrıştırılması ve çoğaltılması gibi işlemleri gerektirmeden biyolojik bileşenlerden yararlanma imkânı sunabilir.
Bununla birlikte yağ dokusunun diz kireçlenmesinde kıkırdağı yeniden oluşturduğu veya hastalığı kesin olarak iyileştirdiği bu araştırmayla kanıtlanmış değildir. Çalışmada değerlendirilen olası biyolojik ve mekanik etkilerin daha kapsamlı klinik araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.

Adriani ve çalışma arkadaşlarının araştırması, hastanın kendi yağ dokusunun diz eklemine perkütan enjeksiyon yoluyla uygulanmasının osteoartrit belirtilerini hafifletme potansiyeline sahip olabileceğini ortaya koyan ön çalışma niteliği taşıyor.
Araştırmacılar, yöntemin görece basit, hızlı ve ayaktan uygulanabilir bir seçenek olabileceğini belirtirken, elde edilen sonuçların daha geniş hasta gruplarında ve kontrollü klinik çalışmalarla doğrulanması gerektiğine dikkat çekiyor.
Çalışmanın kanıt düzeyi IV olarak sınıflandırılmış olup araştırma, karşılaştırmalı ve randomize bir klinik deney değil, 30 hastanın sonuçlarının geriye dönük değerlendirildiği bir hasta serisidir.
Bu nedenle elde edilen bulgular umut verici bir araştırma alanına işaret etse de yöntemin standart diz kireçlenmesi tedavilerinin yerini aldığı veya kesin tedavi sağladığı şeklinde yorumlanmamalıdır.